ترم FCA چیست؟ مزایا و کاربردهای آن در حمل و نقل بین المللی

می خواهند قرارداد تجاری شما را با ترم FCA ببندند و دقیق نمی دانید چه مسئولیت هایی بر عهده شما قرار می گیرد؟ در این مطلب به طور کامل توضیح می دهیم که ترم FCA چیست و چه مزایا و معایبی دارد.

ترم FCA چیست؟

FCA یکی از قواعد اینکوترمز در تجارت بین الملل است. این اصطلاح از عبارت Free Carrier می آید و وظایف خریدار و فروشنده را در معامله فروش مشخص می کند. وقتی تعهدات طرفین معامله مشخص و شفاف باشد، احتمال ایجاد اختلاف و سوءتفاهم هم کمتر خواهد بود.

طبق این قانون، فروشنده موظف است محموله را در تاریخ و مکانی که خریدار تعیین کرده است، به او یا نماینده اش (شرکت حمل کننده) تحویل دهد. مسئولیت و ریسک های جابه جایی هم تا زمان تحویل با خود فروشنده است و بعد از آن به طور کامل بر عهده خریدار خواهد بود.

اجازه بدهید به شرح وظایف فروشنده و خریدار در قراردادهای FCA نگاهی ریزبینانه تر بیندازیم.

وظایف فروشنده در ترم FCA 

• تأمین و بسته بندی کالا مطابق با مفاد قرارداد؛
• ارسال و تحویل کالا در مکان و زمان تعیین شده توسط خریدار؛
• پرداخت تمام هزینه های حمل، بازرسی و کنترل کیفیت تا نقطه تحویل؛
• ارائه تمامی اسناد و مدارک بار به خریدار؛
• رعایت و تأمین ایمنی محموله تا لحظه تحویل؛
• در صورت توافق، فروشنده می تواند عملیات بارگیری در محل خود را نیز انجام دهد. در غیر این صورت، بر اساس Incoterms 2020 این وظیفه با خریدار است؛
• فروشنده باید کالا را برای صادرات ترخیص کند (Clear for export)، اما مسئول ترخیص واردات نیست.

وظایف خریدار در ترم FCA 

• اعلام زمان و محل تحویل کالا و نحوه دریافت آن؛
• ارائه اطلاعات نماینده یا کریر (شرکت حمل) به فروشنده؛
• پرداخت تمامی هزینه های حمل و نقل (بعد از دریافت کالا)؛
• بیمه کردن بار در برابر خطرهای احتمالی؛
• خریدار مسئول ترخیص واردات (Clear for import)، پرداخت حقوق گمرکی کشور مقصد و انجام تشریفات واردات است.
• خریدار باید اطمینان حاصل کند که کریر معرفی شده، مجاز و آماده دریافت کالا در مکان تعیین شده است.

5 مزیت استفاده از قاعده FCA 

علت محبوبیت ترم FCA را می توان در موارد زیر دانست:

1. شفافیت در تقسیم مسئولیت ها

ترم  FCAنقطه دقیق انتقال ریسک را مشخص و تعهدات هر دو طرف را شفاف می سازد. به این ترتیب، مانع از بروز اختلافات احتمالی به ویژه در هنگام آسیب دیدن کالا می شود و ریسک های حقوقی و مالی را برای طرفین کاهش می دهد.

2. انعطاف پذیری بالا برای خریدار

این قاعده برای هر دو طرف معامله انعطاف زیادی فراهم می کند؛ FCA به خریدار اجازه می دهد مکان تحویل را بر اساس برنامه لجستیکی خود تعیین کند، خواه در محل فروشنده باشد یا یک پایانه بارگیری ثالث. تکلیف فروشنده هم مشخص است و می داند در انبار، ترمینال باربری یا هر نقطه دیگری محموله را تحویل می دهد و دیگر باقی مسائل با خریدار خواهد بود.

3. کنترل بهتر بر حمل و نقل برای خریدار

چون در FCA خریدار مسئول انتخاب محل، تاریخ و نحوه دریافت محموله است، کنترل بیشتری بر عملیات لجستیک (شامل اینکوترمز) کسب وکار خود دارد و بهتر می تواند عملیات حمل و نقل، بازه زمانی پخش محصول در بازار و هزینه ها را مدیریت کند.

4. تسهیل امور صادراتی برای فروشنده

در این ترم قراردادی، فروشنده فقط مسئول آماده سازی کالا برای صادرات است و تعهدی برای حمل آن تا مقصد یا بیمه ندارد، مگر اینکه طرفین، خلاف آن را توافق کرده باشند. این موضوع فرایند فروش را برای صادرکننده ساده تر و کم ریسک تر می کند.

ازآنجاکه فروشنده فقط مسئول آماده سازی برای صادرات است، به تعامل با شرکت های حمل بین المللی و بیمه گران نیازی ندارد، مگر در توافق جداگانه.

5. قابل استفاده برای تمام شیوه های حمل

برخی قواعد اینکوترمز مختص حمل دریایی هستند، اما FCA چنین محدودیتی ندارد و در حمل زمینی، هوایی، دریایی و ترکیبی هم به کار می رود.

FCA برخلاف FOB و CFR/CIF که صرفاً برای حمل دریایی مناسب اند، در حمل ترکیبی چندوجهی (Multimodal) رایج تر است.

چالش های ترم FCA را هم بشناسیم

FCA قاعده ای بسیار کارآمد برای صادرات و حمل و نقل محسوب می شود، اما چالش های خاص خودش را هم دارد. یکی از این چالش ها انتقال ریسک است که از لحظه تحویل کالا به خریدار منتقل می شود. اگر خریدار شریک یا کریر مناسبی برای حمل و نقل آن انتخاب نکرده باشد، ممکن است دچار زیان شود. در این حالت، مسئولیتی متوجه فروشنده نیست. حتی اگر کالا در همان ابتدای راه آسیب ببیند، عواقب آن تماماً با خود خریدار خواهد بود.

اگر فروشنده با قوانین گمرکی کشور مبدأ آشنا نباشد، تشریفات گمرکی طول می کشد و هزینه بیشتری خواهد داشت. از طرفی، اگر محل تحویل به طور دقیق مشخص نشود (برای مثال فقط نام یک شهر یا بندر ذکر شود)، ممکن است بین خریدار و فروشنده درمورد مسئولیت تحویل و زمان انتقال ریسک اختلاف نظر به وجود آید.

در کل، استفاده از ترم FCA به دقت بالا در تعیین محل تحویل، آشنایی با فرایندهای گمرکی و همکاری میان فروشنده، خریدار و حمل کننده نیاز دارد. در غیر این صورت، ممکن است مزایای آن تحت تأثیر چالش هایش قرار بگیرد.

درصورتی که محل تحویل به دقت تعیین نشود (مثلاً فقط «بندر هامبورگ» نوشته شود)، می تواند موجب بروز اختلافات عمده شود. در متن قرارداد باید آدرس دقیق و نحوه تحویل درج شود (مثلاً: Hamburg Terminal X, Gate B, Dock 12).

تفاوت FCA و FOB چیست؟ 

گاهی هم FCA را در مقابل FOB قرار می دهند و ناچاریم یکی از این دو را به عنوان ترم قرارداد بپذیریم. FOB هم یکی از قواعد اینکوترمز در صادرات و واردات به حساب می آید. اما تفاوتشان در چیست؟

همان طور که گفته شد، در ترم FCA فروشنده کالا را در محل مشخص شده (برای مثال انبار خود، یک ترمینال حمل و نقل یا پایانه کانتینری)، به حمل کننده ای که از سوی خریدار معرفی شده است، تحویل می دهد. ریسک ها و هزینه ها هم از لحظه تحویل به خریدار منتقل می شود. این قاعده برای انواع روش حمل ازجمله زمینی، هوایی، دریایی و ترکیبی کاربرد دارد.

اما قاعده FOB فقط برای حمل و نقل دریایی طراحی شده است و در آن تحویل کالا درست روی عرشه کشتی انجام می شود؛ یعنی فروشنده کالا را تا روی کشتی حمل و در آن بارگیری می کند. در این نقطه است که مسئولیت و ریسک بار به خریدار منتقل می شود.

درواقع می توان گفت مهم ترین تفاوت این دو در نقطۀ انتقال ریسک و هزینه هاست. حالا FCA مناسب تر است یا FOB؟ انتخاب بین FOB و FCA به عوامل مختلفی بستگی دارد: شرایط  قرارداد، نوع کالا یا هزینه های حمل و نقل. برای مثال، وقتی با کالای فله ای و مواد شیمیایی روبه رو هستیم، مسلماً بهتر است که قرارداد FOB ببندیم و ریسک کالا را روی عرشه کشتی تانکری یا فله بر منتقل کنیم.

نقش کلیدی خطوط کشتیرانی در اجرای بی نقص ترم  FCA 

در این ترم، تحویل کالا به حمل کننده، نقطه کلیدی انتقال ریسک و مسئولیت است؛ بنابراین حضور یک کریر حرفه ای و قابل اعتماد، امنیت و سرعت حمل را تضمین می کند و اختلافات احتمالی بین خریدار و فروشنده را کاهش می دهد.

اسپاد دریا، با تجربه گسترده در حمل و نقل دریایی، یکی از گزینه های قابل اتکا برای اجرای دقیق ترم FCA در تجارت بین الملل به حساب می آید. برای دریافت مشاوره تخصصی و راهکاری متناسب با شرایط خود، می توانید با کارشناسان این مجموعه در تماس باشید.