اهمیت و اصول طبقه بندی کالا در صنعت حمل دریایی

صنعت کشتیرانی بین المللی انواع کالاها را به سراسر جهان ارسال کرده و مهم ترین، اصلی ترین و ارزان ترین روش حمل است. بنابراین، کسب و کارها این روش را در اولویت قرار می دهند و در نبود مسیر دریایی یا محدودیت در ظرفیت کشتی ها، از گزینه هایی مانند حمل هوایی یا زمینی استفاده می شود.

حمل دریایی روشی مناسب برای جابه جایی انواع کالاهاست که شامل مواد خام و فله، مایعات و گازها، مواد غذایی، حیوانات زنده و بسیاری موارد دیگر می شود. به همین دلیل نیز طبقه بندی کالا در حمل دریایی انجام می شود. به دلیل لزوم آشنایی تمامی کسب و کارها با این طبقه بندی، در این مقاله از بلاگ اسپاد انواع کالا در حمل دریایی را بررسی می کنیم.

در حمل و نقل بین المللی، طبقه بندی کالاها براساس ویژگی های فیزیکی، شرایط نگهداری، ارزش اقتصادی، خطرات بالقوه و نوع حمل، امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. این طبقه بندی نه تنها در انتخاب نوع کشتی و تجهیزات مؤثر است، بلکه بر فرایندهای گمرکی، بیمه، ایمنی سفر و هزینه های نهایی نیز تأثیر مستقیم دارد. ازاین رو، سازمان های بین المللی همچون IMO با تدوین کدها و دستورالعمل هایی نظیر IMDG Code، نقش مهمی در استانداردسازی حمل دریایی ایفا می کنند.

حمل و نقل کالای بسته بندی شده یا کانتینری

حمل کالاهای کانتینری یکی از انواع روش های حمل کالاست که سهم عمده ای را در تجارت دریایی دارد. حمل کالاها در کانتینر با ابداع این وسیله در سال 1950 شروع شده و به سرعت به یکی از روش های ایمن با بهره وری بالا تبدیل شد. انواع کالاهایی که می توان در کانتینرها بارگیری و حمل کرد به شرح زیر هستند:

• کالاهای مصرفی
• قطعات صنعتی
• محصولات کشاورزی

برای حمل این نوع کالاها، از انواع مختلف کانتینرهای استاندارد ISO استفاده می شود؛ ازجمله کانتینرهای خشک (Dry Container)، کانتینر یخچالی (Reefer)، کانتینر روباز (Open Top) و کانتینرهای کف تخت (Flat Rack) که متناسب با ابعاد، وزن و شرایط کالای موردنظر انتخاب می شوند. رعایت چیدمان صحیح، بسته بندی ایمن و برچسب گذاری مناسب نیز از الزامات اساسی در این نوع حمل و نقل است.

حمل و نقل مواد غذایی یا محصولات فاسدشدنی

مواد غذایی نیز در طبقه بندی کالا در حمل دریایی قرار می گیرند. این محصولات به دلیل عمر کوتاه و احتمال زیاد فساد، یکی از بزرگ ترین چالش ها در حمل دریایی هستند. ازجمله مواد غذایی که عمدتاً با حمل دریایی ارسال می شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• محصولات غذایی تازه مثل میوه ها و سبزیجات
• مواد غذایی بسته بندی شده
• مواد غذایی نیمه فرآوری شده
• مواد غذایی منجمد مانند انواع گوشت

محصولات غذایی مختلف ممکن است چندین ماه در کشتی تجاری یا در انبار بنادر دریایی بمانند. بنابراین، نحوه نگهداری از آن ها اهمیت بسیار ویژه ای دارد. لازم است بدانید که درصد بالایی از حمل و نقل مواد غذایی به روش هوایی انجام می شود. اما زمانی که حجم و وزن محصولات غذایی بسیار بیشتر از ظرفیت هواپیمای باری باشد، کسب و کارها از حمل دریایی استفاده می کنند.

برای حفظ کیفیت و سلامت این نوع کالاها در طول مسیر، از کانتینرهای یخچالی با قابلیت کنترل دقیق دما، رطوبت و تهویه استفاده می شود. فناوری هایی نظیر Controlled Atmosphere و Temperature Monitoring Systems امکان تنظیم شرایط محیطی مطلوب را فراهم می کنند. همچنین، حمل این دسته از کالاها مشمول مقررات بین المللی مانند توافق نامه ATP است که شرایط حمل فرآورده های فاسدشدنی را تعیین می کند.

عواملی که کسب و کارها باید در حمل دریایی مواد غذایی و فاسدشدنی در نظر بگیرند شامل موارد زیر است:

• طول عمر کوتاه
• احتمال بالای فساد
• احتمال تغییر مسیر در اواسط سفر

بنابراین، تنها راه حلی که برای حفظ کیفیت و سلامت این محصولات وجود دارد، استفاده از کشتی های یخچال دار، معروف به کشتی های یخچالی است. این کشتی ها قابلیت تنظیم دما را دارند و از فساد مواد غذایی جلوگیری می کنند.

حمل و نقل دام و حیوانات زنده

دام و حیوانات زنده یکی از انواع کالا در حمل دریایی است. این کار با هدف پرورش، استفاده از گوشت و فرآورده های جانبی دام انجام می شود. حمل و نقل حیوانات چالش های زیادی به همراه دارد که یکی از بزرگ ترین آن ها، اطمینان از زنده ماندن حیوانات در طول مسیر دریایی است.

برای حمل حیوانات باید اقدامات مختلفی انجام شود که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تأمین آب
• تأمین مواد غذایی
• تأمین نور کافی
• تهویه مناسب
• تمیزکردن محل نگهداری حیوانات

برای حمل دام، از کشتی های تخصصی موسوم به Livestock Carrier استفاده می شود که با درنظرگرفتن نیازهای حیوانات به تهویه، نور، فضا، آب و خوراک طراحی شده اند. برخی از این کشتی ها براساس کشتی های فله بر یا کانتینری بازطراحی می شوند تا با الزامات بهداشتی و رفاهی دام انطباق یابند. این نوع حمل و نقل تحت نظارت دستورالعمل های سازمان IMO و سازمان جهانی بهداشت دام (OIE) انجام می شود و از اهمیت ویژه ای در زمینه سلامت حیوان و پیشگیری از انتشار بیماری ها برخوردار است.

کشتی های چندطبقه، نور کافی را به صورت مصنوعی تأمین می کنند؛ اما در بیشتر مواقع، کسب و کارها ترجیح می دهند از سیستم عرشه طبقه بندی شده استفاده کنند، چون مطمئن خواهند بود که حیوانات در بهترین شرایط نگهداری می شوند. اما این سیستم نیازمند اجرای چندین عرشه در زیر عرشه اصلی است و می تواند هزینه داشته باشد.

حمل و نقل سوخت های LNG و CNG و حمل گازها

بزرگ ترین طبقه بندی کالا در حمل دریایی شامل فرآورده های نفتی و محصولات جانبی آن به شرح زیر است:

• نفت خام
• سوخت های فرار
• CNG
• LNG
• مشتقات مختلف

برای حمل چنین کالاهایی معمولاً کشتی تجاری کاربرد بیشتری دارد و از طرفی هزینه حمل نیز کمتر خواهد بود؛ چون حمل دریایی ارزان ترین روش حمل کالاهای با حجم و وزن بسیار بالاست.

برای حمل سوخت و مشتقات نفت و گاز، به کشتی های تخصصی با بدنه ای ویژه نیاز است که بتوانند فشار زیاد مایعات و گازها را تحمل کنند.

کشتی های حمل LNG (گاز طبیعی مایع شده) معمولاً دارای مخازن کروی شکل یا غشایی با عایق حرارتی بالا هستند و دمای گاز را در حدود 162- درجه سانتیگراد حفظ می کنند. درمقابل،CNG  (گاز طبیعی فشرده) تحت فشار بالا در مخازن استوانه ای خاص حمل می شود. طراحی این کشتی ها براساس استانداردهای IMO و مطابق با الزامات ایمنی بسیار سخت گیرانه انجام می گیرد تا خطرهای انفجار یا نشت گاز به حداقل برسد.

حمل و نقل خودرو و سایر وسایل نقلیه

حمل و نقل خودرو تجارتی بسیار متداول بوده و بیشتر در خاورمیانه، برخی مناطق آسیا، اروپا و آمریکا رایج است. کشتی هایی به نام Ro-Ro برای حمل وسایل نقلیه از طریق خطوط ساحلی استفاده می شوند. این نوع کشتی ها به صورت ویژه برای تحمل وسایل نقلیه مختلف با وزن بالا ساخته شده اند؛ چون باید نیروهای وارده بر عقب کشتی در زمان بارگیری و تخلیه انواع خودروهای سبک و سنگین را در نظر گرفت.

مشخصه اصلی کشتی های Ro-Ro این است که معمولاً 1 تا 2 عرشه دارند و روبنا و پل در جلوی آن ها قرار می گیرد. در عقب کشتی نیز یک رمپ هیدرولیکی پایین رونده قرار می گیرد تا اجازه دهد وسایل نقلیه مستقیماً روی کشتی بارگیری شوند.

کشتی های مخصوص حمل خودرو به دو نوع اصلی تقسیم می شوند: Pure Car Carrier (PCC) که فقط خودرو حمل می کنند و Pure Car and Truck Carrier (PCTC)  که برای حمل انواع کامیون، اتوبوس و ماشین آلات سنگین طراحی شده اند. در این کشتی ها، ایمنی بارگیری با استفاده از سیستم های مهاربندی (Lashing) و رمپ های هیدرولیکی چندطبقه تأمین می شود. بارگیری به صورت مستقیم از اسکله و بدون نیاز به جرثقیل انجام می شود.

حمل و نقل ماشین آلات، تجهیزات و قطعات کارخانه

یکی از انواع کالا در حمل دریایی که سود بسیار بالایی دارد، حمل ماشین آلات، تجهیزات و قطعات کارخانه است، خصوصاً زمانی که تعداد کالاها بسیار زیاد است. دلیل اصلی این امر، عدم نیاز این نوع کالاها به تجهیزات و امکانات ویژه برای بارگیری، انبارداری، حمل و تخلیه است. بنابراین، می توان آن ها را به شکل کالای بسته بندی شده یا بدون بسته بندی (فله) نیز جابه جا کرد.

بااین حال، مشکل اصلی حمل دریایی قطعات و تجهیزات، احتمال زنگ زدگی آن هاست. شرکت های کشتیرانی معمولاً انبارهای کشتی را کاملاً خشک نگه می دارند، اما در طول سفر ممکن است نشتی یا سایر مشکلات کشتی باعث ایجاد رطوبت در انبار حمل این کالاها شود. به همین دلیل، کشتی های فله بر عمومی دارای واحدهای خشک کن مخصوصی هستند تا دائماً میزان رطوبت انبارها را کنترل کنند.

حمل این نوع کالاها اغلب در قالب بارهای Break Bulk یا بارهای فوق سنگین انجام می شود که به جرثقیل های مخصوص، پل های بارگیری تقویت شده و گاهی کشتی های Heavy-Lift نیاز دارد. آماده سازی چنین محموله هایی شامل جداسازی اجزای حساس، بسته بندی مقاوم، پوشش ضدزنگ و استفاده از جاذب رطوبت است تا از آسیب احتمالی جلوگیری شود.

حمل بار فله خشک

محموله فله خشک به هر کالایی اشاره دارد که بدون بسته بندی و به صورت فله در انبارهای کشتی حمل می شود. بار فله خشک یکی از انواع کالا در حمل دریایی بوده و شامل محموله های زیر است:

• غلات مانند گندم، برنج و ذرت
• انواع مواد معدنی مانند سنگ معدن
• زغال سنگ
• ماشین آلات و قطعات

حمل این نوع کالاها نیز چالش هایی به همراه دارد که شامل آسیب به کشتی و بی ثبات کردن آن در طول مسیر است. بنابراین، باید از نوعی محفظه بندی خاص استفاده شود تا کالاها در موقعیت ثابتی بمانند.

حمل بار فله مایع

بار فله مایع شامل کالاها و محموله هایی است که ماهیت مایع دارند و باید آن ها را به صورت فله حمل کرد. اکثر محصولاتی که در این دسته قرار می گیرند شامل موارد زیر هستند:

• کالاهای نفتی
• فرآورده های جانبی نفت
• مواد شیمیایی
• گاز مایع

محموله های مایع معمولاً بسیار فرار هستند و حمل دریایی آن ها نه تنها برای خدمه و سایر افراد، بلکه برای محیط زیست و کشتی باری نیز خطرناک است. بنابراین، باید آن ها را در محفظه بار دوجداره حمل کرد. این محفظه ها حتی دارای کف دوجداره نیز هستند تا مانع نشتی محموله در صورت حادثه شوند. علاوه براین، مخازن نگهداری و حمل این نوع مایعات، ضدلغزش نیز هستند تا با ایجاد تقسیمات طولی، میزان لغزش دیواره ها و کف کاهش پیدا کند.

لازم است بدانید بار فله مایعی که قابلیت اشتعال دارد، باید از انبارهای دیگر دور نگه داشته شود؛ زیرا کاهش نوسانات و لغزش چنین کالاهای مایعی، مانند انواع محصولات دیگر امکان پذیر نیست.

حمل و نقل بار خطرناک، محصولات شیمیایی و سمی

یکی از انواع کالا در حمل دریایی، بار خطرناک، محصولات شیمیایی و سمی است که نمی توان آن ها را با هواپیمای باری حمل کرد. درواقع حمل این نوع مواد به دلیل تخصص برخی از کشورها در سنتز مواد شیمیایی خاص انجام می شود. چون همه کشورها به این تجهیزات دسترسی ندارند، بنابراین برای واردات اقدام می کنند.

مواد خطرناک، مواد شیمیایی و سمی به هر شکلی و با هر روش حملی، چالش های متعددی برای حمل و نقل ایجاد می کنند. دلیل آن نیز موارد زیر است:

• خطر بالای خوردگی کشتی یا واحدهای کانتینری
• احتمال نشت مواد شیمیایی و مواد سمی
• احتمال مسمومیت
• احتمال آلودگی محیط زیست

در تمامی این موارد، نه تنها اعضای خدمه و متصدیان و اپراتورها در زمان ذخیره سازی و بارگیری و حمل در خطر هستند، بلکه حمل این نوع کالاها برای کشتی و محیط زیست نیز خطرهای بسیار زیادی به همراه دارد.

برای حمل این نوع کالاها باید از واحدهای ذخیره سازی تقویت شده و ویژه استفاده کرد. این واحدها باید در برابر خوردگی و زنگ زدگی مقاومت زیادی داشته باشند. از طرفی، لازم است آن ها را در برابر بخارات و نشت و عوارض جانبی مواد خطرناک از زمان بارگیری و حمل تا تخلیه در بندر، مقاوم کرد.

حمل این نوع کالاها تنها در صورت رعایت دقیق دستورالعمل های IMDG Code و طبقه بندی صحیح آن ها در کلاس های 9 گانه کالای خطرناک مجاز است. مدارک همراه، برچسب گذاری دقیق، MSDS  و آموزش خدمه برای مواجهه با نشت یا انفجار احتمالی از الزامات جدی در این حوزه است. کشتی ها نیز باید مجهز به سامانه های اعلام و اطفای حریق ویژه باشند.

طبقه بندی کالا در حمل دریایی و حمل مطمئن با اسپاد

طبقه بندی کالا در حمل دریایی یکی از روش هایی است که به تأمین تجهیزات لازم و ارائه خدمات متناسب با نوع کالاها منجر می شود. اکنون حداقل 80 درصد از کالاها با کشتی های تجاری حمل می شوند، بنابراین آشنایی با انواع کالا در حمل دریایی می تواند به انتخاب اصولی و کارآمد تجهیزات حمل مانند کانتینرها، مخازن و انبارهای طبقه بندی شده با امکانات ویژه کمک کند.

همان طور که در این مقاله مطالعه کردید، حمل هر نوع کالایی به امکانات و شناخت نیازهای کالا نیاز دارد. بنابراین، پیشنهاد می شود از خدمات شرکت کشتیرانی اسپاد استفاده کنید؛ چون علاوه بر دسترسی به زیرساخت ها و امکانات و تجهیزات ویژه، مطمئن خواهید بود که کالاها سالم، بدون آسیب و به موقع به مقصد نهایی می رسند.