شناخت انواع کشتی تجاری و کاربرد هر کدام در تجارت بین الملل
حمل و نقل دریایی هنوز هم در بین کسب وکارها یکی از امن ترین و مقرون به صرفه ترین روش ها برای جابه جایی کالا محسوب می شود. البته این ایمنی زمانی تضمین می شود که نوع کشتی با نوع محموله سازگار باشد. کشتی مناسب در حفظ کیفیت، ایمنی و سلامت کالا در طول مسیر نقش بزرگی ایفا می کند. پس بهتر است با کشتی های تجاری مختلف و گزینه های پیش روی خود آشنا باشیم.
در این مطلب، انواع کشتی تجاری و کاربرد هریک از آن ها را معرفی می کنیم تا بتوانیم برای لجستیک و حمل ونقل بین المللی محصولات خود، تصمیم های آگاهانه تری بگیریم.
انواع کشتی تجاری و کاربرد آن ها
کشتی های تجاری در ابعاد و مدل های مختلف ساخته می شوند و هرکدام برای حمل و نقل یک نوع محموله به کار می روند. البته بعضی از آن ها کشتی باربری نیستند و وظیفۀ حمل مسافران را بر عهده دارند. اجازه بدهید با مهم ترین آن ها آشنا شویم:
1) کشتی فله بر خشک (Dry Bulk Carrier)
این کشتی ها برای حمل محموله های فله ای خشک مانند غلات، سیمان و زغال سنگ استفاده می شوند. کشتی های فله بر معمولاً عرشه ای مسطح دارند و از مخازن بزرگ با دیواره های ضدآب برخوردار هستند. آن ها در اندازه ها و ظرفیت های مختلفی ساخته می شوند:
- Handysize : کشتی هایی با ظرفیت کمتر که معمولاً تا ۴۰ هزار تن بار حمل می کنند. این کشتی ها به دلیل ابعاد کوچک تر قابلیت ورود به بندرهای کوچک تر و با عمق محدود را دارند.
- :Panamax کشتی هایی با ظرفیت حدود ۶۰ تا ۸۰ هزار تن که ابعادشان متناسب با محدودیت های کانال پاناما طراحی شده است و می توانند از این مسیر عبور کنند.
- :Capesize این کشتی ها بزرگ ترین نوع کشتی های فله بر هستند که ظرفیت حمل باری بیش از ۱۰۰ هزار تن دارند. آن ها به دلیل ابعاد زیاد نمی توانند از کانال پاناما یا سوئز عبور کنند و تنها در مسیرهای دریایی باز مانند دماغه امید نیک به کار می روند.
این طبقه بندی هم بر ظرفیت حمل بار تأثیر دارد هم در انتخاب مسیر دریایی و بندر مقصد بسیار تعیین کننده است. البته در این کشتی ها مواد را بدون بسته بندی در محفظه های بزرگ آن ها می ریزند. به همین دلیل در کل امکان جابه جایی و حمل محموله های با وزن و حجم بالا در آن ها فراهم است. کشتی های فله بر به تسمه نقاله، جرثقیل های قاشقی و انواع پمپ مجهز هستند و به همین دلیل فرایند بارگیری و تخلیه در آن ها به راحتی انجام می شود.
2) کشتی کانتینربر (Container Vessel)
کشتی های کانتینربر، همان طور که از نامشان پیداست، برای حمل کانتینر طراحی شده اند. بارها در کانتینرها قرار می گیرند و بعد کانتینرها به شکل منظم در داخل بدنه و روی عرشه این کشتی ها چیده می شوند. ظرفیت این کشتی ها هم معمولاً با واحدی به نام TEU (Twenty-foot Equivalent Unit) سنجیده می شود؛ یعنی معادل یک کانتینر بیست فوتی استاندارد.
کشتی های کانتینری براساس ظرفیت و ابعاد، در چند گروه اصلی طبقه بندی می شوند:
- Feeder: کشتی های کوچک با ظرفیت حداکثر ۳ هزار TEU هستند که در مسیرهای کوتاه و بنادر محلی به کار می روند.
- Panamax: کشتی هایی با ظرفیت حدود ۳ تا ۵ هزار TEU که ابعاد آن ها مطابق با محدودیت های کانال پاناما طراحی شده است.
- Post-Panamax: این کشتی ها ظرفیت حملی برابر با ۵ تا ۱۰ هزار TEU دارند و ازآنجاکه ابعادشان بزرگ تر از استاندارد کانال پاناماست، بیشتر در بنادر بزرگ و مسیرهای دریایی عمیق مورد استفاده قرار می گیرند.
- Ultra Large Container Ship (ULCS): کشتی هایی با ظرفیت بیش از ۱۴ هزار TEU هستند و از بزرگ ترین نوع کشتی های کانتینری به حساب می آیند. این کشتی ها فقط در بنادر بسیار مجهز و عمیق امکان پهلوگیری دارند.
کشتی های کانتینری از رایج ترین وسایل حمل و نقل دریایی در تجارت بین المللی به شمار می روند. چون کانتینرها در مدل های مختلفی یافت می شوند (از نوع یخچال دار آن ها گرفته تا کانتینرهایی با سقف باز) و می توان محموله های متنوعی را با آن ها جابه جا کرد. از طرفی، کسب و کارها می توانند بنا به بودجه و نوع کالای خود، به صورت اشتراکی یا اختصاصی محموله های خود را در کانتینرها جای دهند و ازآنجاکه این محفظه ها مهروموم می شوند، می توانند مطمئن باشند که محموله سالم و ایمن به مقصد می رسد.
3) کشتی یخچال دار (Reefer Vessel)
با وجود کانتینرهای یخچال دار، استفاده از کشتی های یخچالی بسیار کمتر از گذشته شده است. هرچند شرکت هایی که محصولات فاسدشدنی و حساس به دما دارند، هنوز می توانند برای حمل اختصاصی محمولۀ خود روی این کشتی ها حساب باز کنند.
در این کشتی ها می توان دمای محیط را بنا به نوع دارو، میوه، ماهی یا لبنیات تنظیم کرد. سیستم سرمایشی آن هم دما را در طول سفر ثابت نگه می دارد تا کالا تازه و سالم به مقصد برسد.
4) کشتی رو ـ رو (Ro-Ro Vessel)
کامیون، خودروی سواری، واگن قطار و هر وسیله چرخ داری را که قابلیت حرکت داشته باشد، می توان با رو-رو جابه جا کرد. این کشتی ها از چند عرشه مسطح و طبقاتی تشکیل شده و مانند خطوط پارکینگ خط کشی شده اند. در ساحل هم به یک یا چند رمپ بارگیری متصل می شوند. با این قابلیت، بارگیری و تخلیه در آن ها بسیار روان و سریع انجام می شود.
کشتی های رو-رو، بسته به نوع محموله و کاربرد، به انواع مختلفی تقسیم می شوند:
- PCC (Pure Car Carrier): کشتی هایی که تنها برای حمل خودروهای سواری طراحی شده اند و فضای مخصوص بار یا مسافر ندارند.
- PCTC (Pure Car and Truck Carrier): این کشتی ها علاوه بر خودروهای سواری توانایی حمل کامیون، اتوبوس و دیگر وسایل نقلیه سنگین را هم دارند. چون دارای طبقات متحرک هستند و می توانند ارتفاع وسایل بزرگ تر را پوشش دهند.
- RoPax (Roll-on/Roll-off + Passenger) : طراحی این کشتی ها به گونه ای است که هم کابین های مسافربری دارند و هم رمپ هایی برای سوار و پیاده شدن خودروها. بنابراین در مسیرهای کوتاه کشتیرانی و بین بنادر از این کشتی ها برای جابه جایی مسافر و وسایل نقلیه استفاده می کنند.
- :ConRo (Container + Ro-Ro) کشتی هایی ترکیبی هستند که بخشی از آن ها برای حمل کانتینر و بخشی دیگر برای حمل وسایل نقلیه اختصاص داده شده است.
5) کشتی تانکری (Tanker Vessel)
کشتی های تانکری برای حمل مایعات و گازها به کار می روند و براساس نوع ماده، مخزن هایشان متفاوت است. در کل می توان آن ها را در سه دسته قرار داد:
- کشتی نفتکش: این تانکرها برای حمل نفت و فراوده های آن مورد استفاده قرار می گیرند و از ظرفیت حجمی زیادی برخوردارند. برای کاهش خطر آتش سوزی یا انفجار، بسیاری از نفتکش ها به سیستم inert gas مجهز هستند. این سیستم به فضای خالی مخازن گازهای بی اثری مانند نیتوژن تزریق می کند و با کاهش غلظت اکسیژن مانع از اشتعال بخارات قابل احتراق جلوگیری می شود.
- کشتی گازکش: تانکرهای گازکش برای جابه جایی گاز طبیعی مایع (LNG) و گاز مایع نفتی (LPG) طراحی شده اند. آن ها مخازن کروی یا استوانه ای شکل دارند که دوجداره هستند تا در حوادث غیرمترقبه دچار نشتی و شکستگی نشوند. ضمن اینکه با حفظ دما و فشار مناسب، از تغییر حالت گاز به مایع جلوگیری می کنند.
- کشتی شیمیایی: این کشتی ها هم به طور ویژه برای حمل روغن های گیاهی و مواد شیمیایی مایع طراحی شده اند. آن ها دارای چند مخزن مختلف هستند که از جنس استیل ضدزنگ ساخته شده اند. برای آنکه مواد شیمیایی با هم مخلوط نشوند، هر ماده را در یک مخزن می ریزند. البته این کشتی ها بسته به سختی و مقاومت مخازن در سه ردیف (IMO Type) طبقه بندی می شوند؛ به طوری که Type 1 بیشترین سطح ایمنی را دارد و برای حمل مواد شیمیایی بسیار خطرناک استفاده می شود، در حالی که Type 3 برای مواد با ریسک کمتر مناسب است.
6) کشتی بریک بالک (Breakbulk Vessel)
کشتی بریک بالک یکی دیگر از انواع کشتی باربری به شمار می رود که کارکردی شبیه به فله برها دارد. اما برخلاف کشتی های فله بر که بار را به صورت باز و حجیم در آن می ریزند، در این نوع کشتی ها محموله ها به صورت جداگانه و بسته بندی شده در کشتی چیده می شوند. درواقع، بارها را به شکل هایی مثل کیسه، جعبه، پالت، رول یا بشکه بسته بندی می کنند و بدون کانتینر یا محفظه ای دیگری در درون کشتی قرار می دهند.
کشتی های بریک بالک برای چه کالاهایی مناسب هستند؟ کالاهایی که نه آن قدر ریز و یکنواخت اند که در کشتی فله بر جا بگیرند و نه آن قدر استاندارد و متراکم که داخل کانتینر بارگیری شوند. به همین خاطر، برای حمل محموله های خاص و متنوعی مثل اجزای بزرگ صنعتی، چوب، سیمان کیسه ای، آرد، شکر، رنگ و مواد شیمیایی گزینه ای کارامد به حساب می آیند.
7) کشتی چندمنظوره (Multi-purpose Vessel)
این نوع کشتی ها انعطاف پذیری بالایی دارند و متناسب با انواع بار، فضاهای متناسبی در آن ها تعبیه شده است. بنابراین می توانند ترکیبی از بارهای مختلف مثل بارهای کانتینری، فله ای یا چرخ دار را هم زمان حمل کنند. برخی از آن ها به جرثقیل های داخلی مجهز هستند که امکان بارگیری و تخلیه در بنادر کم امکانات را هم فراهم می کند. از این کشتی ها اغلب در مسیرهایی با نیازهای متنوع استفاده می شود.
8) کشتی های دام بر (Livestock Carriers)
کشتی های دام بر به طور ویژه برای حمل حیوانات زنده مثل گاو، گوسفند و اسب طراحی شده اند. ساختار داخلی آن ها به گونه ای است که فضاهای جداگانه و طبقه بندی شده برای قرارگیری و جابه جایی ایمن دام ها دارند. تهویه مناسب، سیستم آب رسانی و تغذیه خودکار و همچنین کف ضدلغزش از ویژگی های مهم این نوع کشتی هستند. بنابراین، حیوانات در طول سفر آسیبی نخواهند دید و کمترین استرس را تجربه می کنند.
9) دوبه یا بارج (Barge)
دوبه ها شناورهای بدون موتوری هستند که برای جابه جایی کالاهای حجیم یا سنگین در مسیرهای کوتاه دریایی و آبی مورد استفاده قرار می گیرند. آن ها معمولاً کف صاف و دیواره های کوتاهی دارند و با کمک یدک کش ها حرکت می کنند. دوبه ها در بنادر، جزایر یا اسکله هایی که به انتقال بار با ظرفیت بالا نیاز دارند، به کار می آیند.
10) شناورهای صیادی (Fishing Vessels)
شناورهای صیادی در تأمین منابع دریایی نقشی کلیدی ایفا می کنند. آن ها بسته به نوع فعالیت ماهیگیری، در ابعاد و مدل های مختلف طراحی شده اند. برخی از آن ها ابعاد کوچکی دارند و برای صید ساحلی استفاده می شوند. برخی دیگر هم بزرگ بوده و مجهز به سیستم های صنعتی هستند تا بتوانند تورهای سنگین به اعماق دریا بفرستند و برگردانند. این شناورها معمولاً برای نگهداری ماهی به سردخانه مجهز هستند و از سیستم های مکانیزه جمع آوری تور بهره می برند.
11) کشتی مسافربری (Passenger Ship)
با انواع کشتی باربری آشنا شدیم. اما برخی کشتی ها هم برای حمل مسافران به کار می روند. کشتی های کروز تفریحی، کشتی های مسافرتی بین جزایر یا کشتی های فری (Ferry) همگی از این دسته به شمار می روند.
12) لنج
باید در این لیست از لنج هم نام ببریم که میان کشتی و قایق طبقه بندی می شود. این شناور سنتی بیشتر در سواحل جنوبی ایران برای حمل کالا یا جابه جایی مسافر استفاده می شود. لنج ها معمولاً با موتورهای دیزلی حرکت می کنند، بدنه ای چوبی یا فلزی دارند و در برابر شرایط متغیر آب وهوایی از مقاومت خوبی برخوردار هستند. طراحی ساده و قابلیت مانور بالای این شناورها باعث شده است که هنوز هم در تجارت های محلی و مرزی کاربرد زیادی داشته باشند.
انتخاب کشتی مناسب، آغاز یک مسیر مطمئن
اولین گام در برنامه ریزی برای حمل و نقل کالاها، شناخت انواع کشتی تجاری است. انتخاب آگاهانه و درست وسیله نقلیه می تواند نقش مهمی در کاهش هزینه ها، حفظ ایمنی محموله و افزایش سرعت عملیات لجستیکی ما داشته باشد.
اسپاد دریا پایا به عنوان بزرگ ترین شرکت کشتیرانی خصوصی کشور با تکیه بر امکانات و تجربه خود می تواند بهترین راهکار را برای عملیات لجستیکی پیش پای ما بگذارد. بنابراین، برای اطمینان بیشتر بهتر است با تیم متخصص این مجموعه مشورت کنیم و تصمیم درستی بگیریم.
