مهم ترین کریدورهای دریایی و نقش آن ها در تجارت جهانی
بیش از ۸۰درصد تجارت های بین المللی از طریق دریا انجام می شود و همین موضوع حمل و نقل دریایی را به ستون فقرات تجارت جهانی تبدیل کرده است. اما محموله ما برای رسیدن به مقصد از چه کریدورهایی عبور می کند؟ مسیرهای دریایی مهم جهان و ایران کدام است؟ در این مقاله برخی از این کریدورهای بین المللی را که نقشی بسیار مهمی در اقتصاد جهانی دارند، معرفی می کنیم.
کریدورهای بین المللی و مسیرهای دریایی جهان
کریدورهای بین المللی دریایی نقاط مختلف جهان را به هم وصل می کنند و نقشی راهبردی در گردش اقتصاد کشورهای مختلف دارند. مهم تر از همه اینکه روابط سیاسی و اقتصادی بین کشورهای مرتبط را قوی تر می سازند. برخی از این مسیرها از کانال ها و بنادر استراتژیکی می گذرند که دسترسی کشورها را به اقیانوس ها و دریاهای اصلی آسان می کنند. این مسیرها در تجارت دریایی جهان بسیار مهم تلقی می شوند که از آن جمله می توان به این 10 مورد اشاره کرد:
1) مسیر اقیانوس آرام (آسیا – آمریکای شمالی)
اقیانوس آرام یکی از شلوغ ترین مسیرهای دریایی دنیا محسوب می شود. تنها در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۸ میلیون TEU کالا در این مسیر جابه جا شده است که نشان می دهد چقدر به گردش اقتصاد جهان کمک می کند.
این خط کشتیرانی، کشورهای آسیایی به ویژه چین، ژاپن و کره جنوبی را به بنادر ساحل غربی آمریکا مثل لس آنجلس و لانگ بیچ متصل می کند. در این مسیر کالاهایی مثل لوازم الکترونیکی، پوشاک، خودرو و قطعات صنعتی از بنادر شانگهای، شنزن و هنگ کنگ به ایالات متحده صادر می شوند.
2) مسیر آسیا – اروپا از طریق کانال سوئز
مسیر آسیا – اروپا هم یکی از مهم ترین کریدورهای جهانی است که چین، کره و هند را به بازارهای بزرگ اروپایی (مانند آلمان، فرانسه و هلند) متصل می کند. در قلب این مسیر کانال سوئز قرار دارد که بین دریای مدیترانه و دریای سرخ میانبر ایجاد می کند. درواقع، کشتی ها پس از عبور از دریای عرب، از دریای سرخ می گذرند و سپس از طریق کانال سوئز وارد دریای مدیترانه می شوند.
کانال سوئز کوتاه ترین مسیر بین آسیا و اروپاست. اگر در گذر از این مسیر اختلال ایجاد شود، کشتی ها باید مسیر طولانی تری را طی کنند و از دماغه امید نیک (نوک جنوبی آفریقا) بگذرند. این مسیر هزینه و زمان سفرشان را به شدت افزایش می دهد. همین موضوع باعث شده به اهرمی برای اعمال فشار بر تجارت جهانی تبدیل شود.
3) مسیر فرا آتلانتیک (اروپا – آمریکای شمالی)
مسیر فرا آتلانتیک از قدیم و حتی در عصر اکتشاف، برای حمل کالا بین آمریکا و اروپا استفاده می شده است و از روابط دیرینۀ این دو قاره خبر می دهد. این آبراهه اقیانوس اطلس را پوشش می دهد و بنادر مهمی مانند نیویورک و میامی را به روتردام، لیورپول و هامبورگ متصل می کند. ضمن اینکه با آبراه هایی مثل کانال مانش و تنگه دوور هم در ارتباط است و دریای شمال را به اقیانوس اطلس می رساند. کالاهای تجاری متنوعی مثل مواد شیمیایی، ماشین آلات و محصولات کشاورزی در این مسیر جابه جا می شوند.
4) مسیر آمریکای جنوبی – اروپا
مسیر آمریکای جنوبی – اروپا اقیانوس اطلس جنوبی و اقیانوس اطلس شمالی را در بر می گیرد. در این مسیر، کشتی ها در بین بنادر آمریکایی مثل برزیل، آرژانتین و شیلی و بنادر اروپایی مثل اسپانیا، پرتغال و هلند حرکت می کنند. اغلب هم مواد غذایی، مواد معدنی، ماشین آلات و لوازم الکترونیکی را جابه جا می کنند. البته تبادل مواد اولیه یا کالاهای نیمه ساخته هم در این مسیر صورت می گیرد و به این ترتیب تولید و اقتصاد اروپا و آمریکای جنوبی حسابی تقویت می شود.
5) مسیر درون آسیایی
مسیر درون آسیایی، منطقه آسیا و اقیانوسیه را پوشش می دهد. چین، هند، ژاپن، کره، ویتنام، مالزی، سنگاپور و استرالیا همگی در این مسیر قرار دارند. این کریدور بین المللی تبادلات تجاری بین کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا را راحت می کند و در آن طیف وسیعی از کالاها، از منسوجات گرفته تا لوازم الکترونیکی و اقلام کشاورزی، جابه جا می شود.
6) مسیر کانال پاناما
آبراه پاناما با طول 82 کیلومتر، اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل می کند و به این ترتیب طول سفر دریایی بین بخش های شرقی و غربی قاره آمریکا را تا حد زیادی کاهش می دهد. این مسیر اغلب توسط کشتی هایی که بین سواحل شرقی و غربی آمریکای شمالی تردد می کنند، استفاده می شود. البته کشتی هایی که از بنادر آسیایی مانند هنگ کنگ یا شانگهای می آیند هم می توانند از کانال پاناما عبور کنند و به سواحل شرقی آمریکای شمالی برسند. بیشتر کالاهای الکترونیکی، پوشاک، غلات، مواد معدنی، نفت و ماشین آلات از طریق این گذرگاه حمل می شوند.
7) مسیر آسیا – خاورمیانه (شامل تنگه هرمز)
این مسیر دریایی از بنادر آسیایی (چین، هند، ویتنام) به بنادر خلیج فارس در امارات، عربستان و عمان می رسد. تنگه هرمز و دریای عرب دو گلوگاه حیاتی این مسیر به شمار می روند. از اهمیت این مسیر همین بس که بخش عمده ای از تجارت دریایی نفت و گاز بین آسیا و خاورمیانه از آن عبور می کند.
8) مسیر دریای سرخ و باب المندب
دریای سرخ بین قاره آسیا و خاورمیانه با آفریقا مرز آبی می سازد. ضمن اینکه از طریق تنگه باب المندب به اقیانوس هند و از طریق کانال سوئز به اروپا و دریای مدیترانه می رسد. این مسیر یکی از شریان های اصلی صادرات انرژی جهان به شمار می رود. هرچند در سال های اخیر، به دلیل حملات حوثی ها و تنش های ژئوپلیتیکی در یمن دچار اختلال شده و کشتی ها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق داده است.
9) مسیر اروپا – بریتانیا (کانال مانش و دریای شمال)
کانال مانش محل اتصال دریای شمال و اقیانوس اطلس محسوب می شود و جنوب انگلستان را به شمال فرانسه متصل می کند. بندر دوور و كاله هم دو نقطۀ کلیدی این مسیر هستند. روزانه بیش از ۵۰۰ کشتی در آن تردد می کنند و همین موضوع به تنهایی اهمیت استراتژیک این کانال را نشان می دهد.
در کل، مسیر دریای شمال یکی از مسیرهای تجاری مهم بین اروپا و بریتانیاست؛ چون بنادر بزرگ اروپایی مانند آنتورپ، روتردام و هامبورگ را به بنادری مانند لیورپول، لندن و ساوت همپتون متصل می کند و جابه جایی کالا را در این نقاط به سریع ترین شکل، ممکن ساخته است.
10) مسیر روسیه به اروپا (تنگه دانمارک)
تنگه های دانمارک دریای بالتیک را به «کاتگات» متصل می کنند که خود به «اسکاگراک» و درنهایت به اقیانوس اطلس شمالی می رسد. این تنگه ها عمدتاً در خاک دانمارک و سوئد قرار دارند و شامل سه تنگۀ کوچک، بزرگ و ساند می شوند. این مسیرها اهمیت زیادی در حمل و نقل تجاری بین روسیه و اروپا دارند، به ویژه که بیشتر محموله های عبوری از آن ها نفت و فرآورده های نفتی هستند.
مسیرهای دریایی ایران
ایران بیش از 5800 کیلومتر خط ساحلی دارد و به بنادر استراتژیک و مهمی مجهز است که نقش پررنگی در اقتصاد جهان بازی می کنند. ضمن اینکه دسترسی کشور را به آب های بین المللی فراهم می کنند. بندر چابهار، بندرعباس فارس و بندر انزلی از جملۀ این بندرها هستند.
در کنار این بنادر استراتژیک، موقعیت جغرافیایی خاص آن هم هست؛ اینکه درست در نقطۀ تلاقی سه قارۀ آسیا، اروپا و آفریقا قرار گرفته است. به همین دلیل نقشی کلیدی در این کریدورهای بین المللی دارد:
کریدور شمال به جنوب
کریدور شمال-جنوب کشورهای شرق اروپا و آسیای میانه و حاشیۀ خلیج فارس را به هم متصل می کند. این کریدور در مسیر خود بندر بمبئی را به بندرعباس و بندر انزلی را به بندر پترزبورگ و مسکو روسیه وصل می کند. در این مسیر محموله ها به بنادر ایران وارد می شوند. سپس از طریق حمل و نقل ریلی یا جاده ای به شمال کشور و بعد از آنجا به روسیه و اروپا انتقال می یابند.
کریدور شمال به جنوب هزینه جابه جایی محموله ها را تا 2500 دلار برای هر تن کاهش می دهد. جدای از اینکه روابط بین ایران و کشورهای حوزۀ خلیج فارس و آسیا را بسیار قوی تر از پیش ساخته است.
کریدور شرق به غرب
کریدور شرق به غرب احیاکننده جاده ابریشم است و 6 مسیر مختلف دارد. این مسیرها ایران را به کشورهای آسیای میانه، خاور دور، شرق آسیا، قفقاز و اروپا متصل می کنند. درواقع، تجارت بین بازارهای دو قاره آسیا و اروپا را تسهیل می کند.
در این کریدور کالاها از بنادر جنوبی ایران مثل بندرعباس و چابهار وارد می شوند. سپس از طریق راه آهن یا جاده به مرزهای غربی کشور، مثل بازرگان، یا مرزهای شمال غربی، مثل آستارا، انتقال می یابند. بعد هم به کشوهای دیگر ارسال می شوند.
کریدور جنوبی آسیا
این کریدور بین المللی که از ظرفیت حمل 3 میلیون تن بار برخوردار است، جنوب آسیا را به شمال و غرب آسیا و اروپا متصل می کند. در این مسیر کالا از چین، افغانستان، پاکستان و هند وارد بندر چابهار یا بندرعباس می شود و از آنجا به صورت زمینی به ترکیه، عراق، آذربایجان، روسیه و کشورهای اروپایی می رود.
کریدور جنوبی آسیا، تجارت دریایی ایران را با کشورهای حاشیه خلیج فارس (مثل امارات، قطر، کویت) و بازارهای شرق آسیا (مثل هند، چین، مالزی و اندونزی) ممکن می سازد.
شناخت مسیرهای دریایی، تبحر در حمل و نقل دریایی
این کریدورهای بین المللی موجب صرفه جویی در زمان و هزینۀ حمل و نقل دریایی می شوند و بر توزیع قدرت اقتصادی و حتی سیاسی کشورها تأثیر می گذارند. همان طور که گفته شد، ایران هم به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر کریدورهای مهمی قرار گرفته است و در بازار جهانی مهره ای مهم تلقی می شود.
شرکت کشتیرانی اسپاد دریا با شناخت مسیرهای دریایی اصلی و تسلط بر آ ن ها، همواره بهترین و سریع ترین راه حل ها را برای جابه جایی کالا ارائه می دهد. اگر دراین باره سؤالی داشتید، می توانید از کارشناسان این مجموعه مشاوره بگیرید.
