بیمه باربری دریایی چیست؟ معرفی مزایا، پوشش ها و نکات ضروری

حمل دریایی به ایمنی و مقرون به صرفه بودن آن شناخته می شود. اما حتی این روش حمل هم در مسیر با خطرهای زیادی مواجه است؛ ازجمله غرق شدگی، رطوبت زدگی کالاها یا آتش سوزی. به همین خاطر، بیمه باربری دریایی از واجبات عملیات های جابه جایی محسوب می شود. اما این بیمه انواع مختلف دارد. کدام یک را برای محموله خود تهیه کنیم؟ هرکدام چه چیزهایی را پوشش می دهند؟ و به چه نکاتی در هنگام خرید باید توجه داشته باشیم؟ در ادامه قصد داریم به طور کامل به همین موضوع بپردازیم.

انواع بیمه دریایی

بیمه باربری دریایی انواع مختلفی دارد و باید با توجه به نوع کالا، مسیر حمل و سطح پوشش مورد نیاز، از میان آن ها دست به انتخاب بزنیم. در ادامه 6 مورد از مهم ترین بیمه ها را معرفی می کنیم:

1. بیمه بار یا کارگو (Cargo Insurance)

این بیمه یکی از رایج ترین انواع بیمه در حمل دریایی محسوب می شود و خسارت های مالی واردشده به کالاهای موجود در کشتی و کانتینرها را از مبدأ تا مقصد پوشش می دهد. بیمه کارگو، بسته به سطح پوشش انتخابی ما می تواند این خسارت ها را جبران کند:

• آتش سوزی یا انفجار کشتی
• غرق شدگی یا واژگونی کشتی
• تصادف کشتی با موانع خارجی
• آسیب یا شکست کالا در اثر حوادث مسیر
• به دریاافتادن کالا
• سرقت محموله
• نفوذ آب به کانتینر یا محموله

با وجود این بیمه ، با خیالی راحت می توانیم کالای خود را از طریق دریا (یا ترکیبی از دریا و سایر روش های حمل) جابه جا کنیم، بدون نگرانی از آسیب دیدگی، گم شدن یا ازبین رفتن آن در طول مسیر.

2. بیمه بدنه یا آسیب به کشتی (Hull Insurance)

بیمه بار فقط کالا یا محموله ما را پوشش می دهد و تعهدی در قبال آسیب های واردشده به خود کشتی ندارد. بیمه بدنه برای محافظت از ارزش فیزیکی خود کشتی استفاده می شود و شامل کشتی های باربری، نفت کش ها، کشتی های مسافری، یدک کش ها و سایر وسایل نقلیه دریایی می شود.

برای واردکننده یا صادرکننده ای که مالک کشتی نیست، بیمه بدنه به طور مستقیم کاربرد ندارد؛ چون مسئولیت او فقط محدود به کالای داخل کشتی است، نه خود کشتی. اما آشنایی با بیمه بدنه می تواند در درک بهتر ساختار کلی بیمه های دریایی و تفکیک مسئولیت ها مؤثر باشد؛ به ویژه در قراردادهایی که بین مالک کشتی، شرکت حمل و نقل و صاحب کالا بسته می شود.

3. بیمه اف پی ای (F.P.A – Free of Particular Average)

بیمه F.P.A یکی از محدودترین انواع بیمه باربری دریایی به شمار می رود. این بیمه فقط در صورتی خسارت را پرداخت می کند که حادثه و رویدادی اساسی و بزرگ رخ داده باشد؛ مثل غرق شدگی، واژگونی، تصادف شدید کشتی یا آتش سوزی.

خسارت های کوچکی مثل آب دیدگی کالا، شکستن بسته بندی یا دزدی به طور معمول تحت پوشش این نوع بیمه قرار نمی گیرند. به همین دلیل هم هزینه این بیمه پایین تر از دیگر انواع بیمه تمام می شود. در شرایطی که ارزش کالا پایین باشد یا خریدار و فروشنده بخواهند هزینه های کلی خود را کاهش دهند، این بیمه به کار می آید.

4. بیمه دبلیو.ای (W.A – With Average)

سطح پوشش این بیمه از F.P.A بیشتر است، با این حال جزو بیمه های محدود به حساب می آید. در اینجا فقط خسارت هایی که به کل بار یا به درصد مشخصی از بار وارد می آید، جبران می شود؛ یعنی:

• در درجه اول، خسارت باید به دلیل یک حادثه دریایی بزرگ مثل توفان، تصادف، به گل نشستن کشتی یا نفوذ آب رخ داده باشد؛
• و در درجه دوم، میزان خسارت باید از درصد معینی از کل بار بیشتر باشد (برای مثال ۳٪ یا ۵٪).

میزان درصد این خسارت در بیمه نامه مشخص می شود و مقدار آن می تواند براساس توافق بین بیمه گر و بیمه گذار متفاوت باشد. اگر خسارت از این درصد کمتر باشد، بیمه گر تعهدی برای پرداخت ندارد.

5. بیمه مسئولیت در حمل و نقل دریایی (Marine Liability Insurance)

بیمه مسئولیت از صاحبان کشتی، شرکت های کشتیرانی و شرکت های حمل و نقل محافظت می کند و ادعاهای حقوقی و خسارت هایی که به اشخاص ثالث یا اموال آن ها وارد می شود، پوشش می دهد.

اگر محموله ما در کانتینر آسیب ببیند، بیمه بار خسارت آن را جبران می کند. اما اگر همان حادثه به دلیل سهل انگاری شرکت حمل اتفاق افتاده باشد، می توانیم از آن شرکت شکایت کنیم و شرکت حمل باید با بیمه مسئولیت خود، خسارت ما را پرداخت کند.

6. بیمه هزینه های حمل و نقل (Freight Insurance)

این بیمه، همان طور که از نامش پیداست، برای جبران هزینه های حمل کالا طراحی شده است. فرض کنید به عنوان فروشنده، هزینه حمل را پرداخت کرده ایم. اگر کالا گم شود، آسیب ببیند یا به هر دلیلی از بین برود، هزینه حمل و نقل ما هم هدر می رود. با استفاده از این بیمه می توانیم هزینه حمل و نقل را که شامل بارگیری، تخلیه و جابه جایی می شود نیز دریافت کنیم.

7. بیمه پوشش عمده یا تمام خطر (All Risks Insurance)

این بیمه به نوعی همان بیمه بار محسوب می شود. با این تفاوت که بیشترین سطح پوشش را دارد و تقریباً هر نوع خسارتی که ممکن است در طول مسیر اتفاق بیفتد، جبران می کند؛ مثل آسیب فیزیکی به کالا، دزدی یا مفقودی، خراب شدگی یا پوسیدگی در شرایط خاص، آتش سوزی، انفجار، غرق شدگی کشتی یا حوادث طبیعی.

البته اگر مشکل مربوط به ضعف در بسته بندی، جنگ یا تأخیر در حمل باشد، تعهدی قبول نمی کند و این موارد را در بر نمی گیرد.

مراحل صدور بیمه نامه باربری دریایی

صدور بیمه نامه باربری دریایی فرایند خاص خودش را دارد. برای این کار ابتدا باید نوع بیمه خود را مشخص کنیم. سپس مدارک و اطلاعاتی مانند فاکتور خرید کالا، بارنامه حمل، مشخصات دقیق کالا (نوع، وزن، ارزش) و مسیر حمل را به شرکت بیمه ارائه دهیم.

شرکت بیمه براساس این اطلاعات، میزان ریسک حمل و نقل را ارزیابی و نرخ بیمه را تعیین می کند. پس از تعیین شرایط و پرداخت حق بیمه، بیمه نامه رسمی صادر و به ما (بیمه گذار) تحویل داده می شود. البته برخی شرکت های حمل و نقل خودشان این فرایند را پیش می برند و فقط باید مدارک خود را در اختیارشان بگذاریم.

عوامل مؤثر بر هزینه بیمه حمل و نقل دریایی

همان طور که گفته شد، شرکت بیمه براساس فاکتورهایی نرخ آن را تعیین می کند. دقیق تر بخواهیم بگوییم، در تعیین قیمت نهایی بیمه نامه این موارد در نظر گرفته می شوند:

• نوع کالا: مسلماً کالاهای حساس، شکننده، فاسدشدنی یا با ارزش بالا دارای ریسک بیشتری هستند و هزینه بیشتری برای بیمه آن ها در نظر گرفته می شود.
• نوع پوشش بیمه ای: بیمه هایی با پوشش محدود مانند P.A یا W.A نرخ کمتری دارند؛ چون فقط برخی خطرهای خاص را پوشش می دهند. اما در مقابل، بیمه هایی با پوشش گسترده تر مانند All Risks، به دلیل دامنه وسیع خطر تحت پوشش، دارای حق بیمه بالاتری هستند.
• مسیر حمل و نقل: مسیرهایی که با خطر دزدی دریایی، توفان های شدید یا تنش های سیاسی مواجه هستند، نرخ بیمه را افزایش می دهند.
• ارزش محموله: هرچه ارزش کالا بالاتر باشد، مبلغ بیمه هم افزایش می یابد؛ زیرا مسئولیت شرکت بیمه در برابر خسارت های احتمالی بیشتر خواهد بود.
• مدت و شرایط حمل: مسافت حمل، مدت زمان سفر، فصل بارگیری (فصل توفان خیزی مثل پاییز) و تعداد توقف های بین راهی هم از عواملی هستند که می توانند بر ریسک و هزینه بیمه تأثیر بگذارند.
• میزان فرانشیز: فرانشیز بخشی از خسارت است که توسط خود بیمه گذار پرداخت می شود. هرچه میزان فرانشیز بیشتر باشد، قیمت بیمه کمتر خواهد بود و بالعکس.

5 نکته کلیدی درباره بیمه حمل دریایی

درباره بیمه حمل دریایی بهتر است این نکات را هم بدانید:

1. مدت اعتبار بیمه حمل دریایی چقدر است؟

پوشش بیمه باربری دریایی از زمانی شروع می شود که کالا داخل کشتی یا وسیله حمل و نقل بارگیری می شود. این پوشش تا وقتی که کالا به مقصد نهایی برسد و به انبار تحویل داده شود، برقرار است. طبق قوانین بین المللی، اعتبار بیمه تا 60 روز پس از تخلیه بار ادامه خواهد داشت.

البته در ایران شرایط متفاوت است و بعد از تخلیه کالا در بندر مقصد، بیمه تنها تا ۴۵ روز اعتبار دارد. اگر زمان بیشتری لازم باشد، بیمه گذار می تواند با گرفتن الحاقیه (تمدید رسمی بیمه نامه) این مهلت را افزایش دهد.

2. حوادث جنگی شامل بیمه نامه می شود؟

در حالت عادی، خسارت هایی که به خاطر جنگ، شورش یا درگیری های مشابه ایجاد می شوند، تحت پوشش بیمه نیستند؛ مگر اینکه از قبل بین شرکت بیمه و بیمه گذار توافق شده باشد و این خطرها را در بیمه نامه لحاظ کرده باشند. بنابراین، اگر بیمه نامه به طور مشخص خطر جنگ را پوشش نداده باشد، خسارات ناشی از آن پرداخت نمی شود.

3. اگر کالا به دستمان نرسد چه؟

درصورتی که کالا (به طور کامل یا بخشی از آن) در مسیر مفقود شود و به گیرنده تحویل نشود، از نظر بیمه در وضعیت «عدم تحویل کالا» قرار می گیرد. اما اگر دلیل عدم تحویل بار مشخص باشد، یعنی کالا غرق شده یا به سرقت رفته باشد، دیگر شامل پوشش عدم تحویل بیمه نمی شود. آن وقت خسارت، طبق شرایط علت پیشامد حادثه، محاسبه و پرداخت می شود.

4. اگر بسته ها کامل به مقصد برسند، اما محتویات آن کم باشد چه؟

گاهی تعداد بسته هایی که تحویل می گیریم درست و مطابق با بارنامه است، اما داخل بعضی از آن ها کم و کسری وجود دارد. این حالت جزو عدم تحویل محسوب نمی شود و در دسته «خسارت کسری» قرار می گیرد. فقط هم اگر بیمه نامه ما آن را شامل شود، می توانیم خسارت دریافت کنیم.

باید این نکته را هم بدانیم که تعهد شرکت های حمل و نقل معمولاً محدود است و برای هر بسته تا سقف مشخصی از خسارت را می پردازند.

5. آیا بیمه همه خسارت های عمدی و غیرعمدی را پوشش می دهد؟

بیمه باربری دریایی صرفاً خساراتی را پوشش می دهد که ماهیتی اتفاقی و پیش بینی ‎ناپذیر داشته باشند؛ یعنی اگر کشتی در مسیر حمل با حوادثی مانند برخورد با کشتی دیگر، غرق شدن، آتش سوزی یا سایر خطرهای مشابه مواجه شود و محموله آسیب ببیند، بیمه گر متعهد به جبران خسارت است.

اما در مقابل، این خسارات تحت پوشش بیمه قرار نمی گیرند:

• خساراتی که ناشی از عیب ذاتی کالا باشند؛ مثل زنگ زدگی، فساد یا سایر آسیب هایی که به طور طبیعی در طول زمان یا در اثر ویژگی های خود کالا ایجاد شده اند.
• خسارتی که به دلیل فرسودگی و نقص وسیله حمل به بار وارد شده است.
• یا اگر برای حفظ جان خدمه یا نجات کشتی، بخشی از کالا به دریا ریخته شده باشد.

در برخی از این موارد، جبران خسارت براساس مقررات مربوط به «خسارت مشترک» صورت می گیرد و ممکن است هزینه ها میان ذی نفعان تقسیم شود.

بیمه باربری دریایی، ایمنی و سلامت محموله را تضمین می کند

در تهیه بیمه نامه باربری دریایی، فقط تعیین نوع بیمه کافی نیست، بلکه باید شرکت مطمئنی را هم برای آن انتخاب کنیم؛ شرکتی که درک درستی از صنعت حمل دریایی داشته باشد، بتواند به درستی ریسک ها را ارزیابی کند، در شرایط اضطراری پاسخ گو باشد و روند پرداخت خسارت را بدون پیچیدگی و تأخیر انجام دهد.

بهتر است در این زمینه از مشاوره کارشناسان متخصص و آشنا به این حوزه استفاده کنیم. کشتیرانی اسپاد دریا پایا تجربه زیادی در همکاری با شرکت های بیمه دارد و می تواند با بررسی نوع کالا، مسیر حمل و نیازهای شما، بهترین گزینه را به ما پیشنهاد دهد. بنابراین، برای تهیه بیمه نامه ای مناسب می توانیم با این مجموعه در تماس باشیم.