ترم FAS چیست؟ راهنمای کامل استفاده از آن در تجارت بین المللی

اینکوترمز (Incoterms) مجموعه ای از اصطلاحات و قواعد تجاری بین المللی است که توسط اتاق بازرگانی بین المللی (ICC) تعریف شده اند و وظیفه اصلی آن ها تعیین مسئولیت ها و تعهدات خریدار و فروشنده در یک معامله بین المللی است. یکی از این قواعد FAS است که مخفف Free Alongside Ship به معنی «تحویل در کنار کشتی» است. در این مطلب، هرآنچه را باید درباره اینکوترمز FAS بدانید شرح داده ایم.

آشنایی با ترم FAS

شرط FAS یا «تحویل در کنار کشتی» زمانی استفاده می شود که کالا به صورت فله (Bulk Cargo) یا غیرکانتینری در بندر بارگیری، مستقیماً کنار کشتی قرار می گیرد. این شرط در شرایطی که عملیات بارگیری به وسیله خریدار یا نماینده وی انجام شود و دسترسی فیزیکی به اسکله فراهم باشد، مناسب است. استفاده از این شرط در حمل کانتینری معمول نیست، زیرا در حمل کانتینری، تحویل کالا در محوطه ترمینال انجام می شود، نه در کنار کشتی.

تعهدات فروشنده در ترم FAS

تعهدات فروشنده در شرایط اینکوترمز FAS بسیار مهم هستند؛ زیرا فروشنده باید کالا را در نقطه ای خاص (در کنار کشتی) در بندر مبدأ تحویل دهد و تضمین کند که خریدار می تواند کالا را از آن نقطه به کشتی منتقل کند. در ادامه با قانون FAS برای فروشنده آشنا خواهید شد:

1.تأمین کالا مطابق قرارداد: فروشنده موظف است کالا را مطابق با مشخصات مندرج در قرارداد فروش (از نظر کیفیت، مقدار، بسته بندی و…) تهیه کند.

2. بسته بندی و نشانه گذاری مناسب: کالا باید به گونه ای بسته بندی شود که برای حمل و نقل دریایی مناسب باشد؛ مگر اینکه طبق قرارداد، بسته بندی ضرورتی نداشته باشد یا بر عهده خریدار باشد. همچنین، بسته ها باید دارای نشانه گذاری (label) و اسناد شناسایی کالا باشند.

3. انجام تشریفات گمرکی صادرات: فروشنده باید کالا را از کشور خود خارج کند و مجوز صادرات، بازرسی های قانونی، پرداخت هزینه های گمرکی، مالیات صادراتی یا عوارض دولتی مرتبط با صادرات را انجام دهد. این مورد یکی از تفاوت های مهم بین FAS و شرایط EXW است؛ چون در EXW حتی تشریفات صادرات هم بر عهده خریدار است.

در ایران، انجام تشریفات گمرکی معمولاً شامل دریافت کد DAE و اظهار صادراتی در سامانه گمرک است که بر عهده فروشنده است.

4. تحویل کالا در کنار کشتی: فروشنده باید کالا را در بندر مشخص شده و در کنار کشتی موردنظر خریدار (یعنی روی اسکله یا بارانداز در مجاورت کشتی) تحویل دهد. زمان و محل تحویل دقیق باید با خریدار هماهنگ شده باشد. تحویل در این نقطه به این معناست که فروشنده نباید کالا را روی کشتی بارگیری کند، بلکه صرفاً آن را در کنار کشتی قرار می دهد.

5. اطلاع رسانی به خریدار: فروشنده باید خریدار را به موقع از تحویل کالا مطلع کند تا خریدار بتواند مقدمات بارگیری روی کشتی را انجام دهد. اگر خریدار به اطلاعات خاصی برای حمل یا بیمه نیاز دارد، فروشنده باید این اطلاعات را در اختیارش بگذارد.

6. تحمل هزینه ها و ریسک ها تا لحظه تحویل در کنار کشتی: فروشنده باید تمام هزینه ها و خطرهای مربوط به کالا را تا زمانی که کالا در کنار کشتی قرار می گیرد، بپذیرد. پس از این لحظه، تمام ریسک ها و هزینه ها به خریدار منتقل می شود.

7. ارائه اسناد مورد نیاز برای تحویل و صادرات: فروشنده باید اسنادی مانند فاکتور تجاری (Commercial Invoice) و گواهی های صادراتی را ارائه دهد و در صورت توافق، در تهیه سایر اسناد مورد نیاز خریدار (مثل گواهی مبدأ، گواهی بازرسی و…) همکاری کند.

در شرط FAS، فروشنده موظف به تهیه سند حمل نیست (مانند بارنامه دریایی)، مگر اینکه به صورت قراردادی توافق شده باشد. بااین حال، اسنادی مانند فاکتور تجاری، لیست عدل بندی، گواهی مبدأ و گواهی صادرات (در صورت نیاز) باید ارائه شود.

تعهدات خریدار در FAS

طبق قاعده FAS، بخش عمده ای از مسئولیت ها پس از تحویل کالا در کنار کشتی، بر عهده خریدار قرار می گیرد. برخلاف بسیاری از شروط دیگر، در FAS خریدار باید نقش فعالی در فرایند حمل و نقل، بارگیری، بیمه و واردات ایفا کند. در ادامه، تعهدات خریدار در شرایط  ترم FAS به صورت مفصل توضیح داده شده است:

۱. پرداخت بهای کالا: خریدار موظف است مبلغ قرارداد را طبق شرایط و زمان بندی توافق شده، به فروشنده پرداخت کند.

۲. دریافت مجوزهای وارداتی و سایر مجوزهای رسمی مورد نیاز: خریدار مسئول اخذ مجوزهای لازم برای واردات کالا در کشور مقصد است. این مجوز ها شامل مجوز واردات، تخصیص ارز (در صورت نیاز)، گواهی استاندارد، بهداشت یا قرنطینه می شود.

۳. رزرو کشتی و اطلاع رسانی به فروشنده: خریدار باید خود، کشتی مناسب را انتخاب کرده، فضا را رزرو کند و اطلاعات مربوط به نام کشتی، زمان ورود و محل بارگیری را به موقع به فروشنده اطلاع دهد. این اطلاع رسانی باید به گونه ای باشد که فروشنده بتواند کالا را در زمان مناسب، کنار کشتی تحویل دهد.

خریدار موظف است اطلاعات مربوط به کشتی شامل نام کشتی،ETA  (زمان ورود تخمینی)، محل پهلوگیری و زمان بندی دقیق بارگیری را حداقل چند روز کاری قبل از موعد تحویل، به فروشنده اعلام کند.

۴. دریافت و بارگیری کالا روی کشتی: بارگیری کالا روی کشتی به طور کامل بر عهده خریدار است. اگر تجهیزات بارگیری در اختیار کشتی نباشد، خریدار باید ترتیبات لازم برای بارگیری از اسکله به داخل کشتی را فراهم کند. هرگونه تأخیر در بارگیری، به عهده خریدار خواهد بود، مگر اینکه فروشنده، کالا را دیر تحویل داده باشد.

۵. تحمل ریسک و هزینه ها از لحظه تحویل در کنار کشتی: به محض اینکه فروشنده، کالا را در کنار کشتی تحویل دهد، تمام ریسک ها و هزینه های بعدی (ازجمله خسارت، سرقت، یا تأخیر) به خریدار منتقل می شود. خریدار باید مطمئن شود که پوشش بیمه ای مناسب را برای این مرحله از حمل، دارد (اگرچه بیمه اجباری نیست).

۶. پرداخت هزینه های حمل، بیمه، تخلیه و ترخیص در مقصد: تمامی هزینه های حمل و نقل از بندر مبدأ تا مقصد (ازجمله باربری دریایی)، بیمه در طول مسیر، هزینه های تخلیه در بندر مقصد و همچنین ترخیص گمرکی وارداتی (عوارض، مالیات ها، بازرسی ها) بر عهده خریدار است.

۷. دریافت اسناد و پرداخت هزینه های مربوط به آن: خریدار موظف است اسناد ارائه شده از سوی فروشنده (مثل فاکتور، گواهی مبدأ، گواهی بازرسی و…) را دریافت کرده و در صورت نیاز، هزینه صدور یا حمل آن ها را پرداخت کند.

۸. اطلاع رسانی مناسب به فروشنده در صورت بروز مشکل: اگر به هر دلیلی خریدار نتواند کشتی را به موقع فراهم کند یا مشکلی در تحویل گرفتن کالا پیش بیاید، باید فوراً به فروشنده اطلاع دهد تا از بروز خسارت جلوگیری شود.

انتخاب آگاهانه شرط FAS برای تجارت

استفاده از ترم FAS در قراردادهای تجاری، برای خریدارانی که در زمینه حمل و نقل دریایی تجربه دارند و می توانند بارگیری و تشریفات واردات را مدیریت کنند، گزینه ای مناسب و مقرون به صرفه است. این شرط، فروشنده را تنها تا مرحله تحویل کالا در کنار کشتی مسئول می داند و از آن لحظه به بعد، ریسک و هزینه ها به خریدار منتقل می شود. بنابراین، شناخت دقیق مسئولیت ها و هماهنگی کامل بین خریدار، فروشنده و شرکت حمل و نقل، نقشی کلیدی در موفقیت این نوع قرارداد دارد.

در این راستا، همکاری با شرکت های معتبر حمل و نقل بین المللی مانند شرکت اسپاد که در زمینه حمل دریایی، رزرو کشتی و مدیریت فرایندهای گمرکی تخصص دارند، می تواند اطمینان خاطر بیشتری برای خریداران و فروشندگان فراهم کند. شرکت اسپاد با بهره گیری از تجربه و شبکه گسترده خدماتی خود، توانسته است به عنوان یکی از پشتیبانان قابل اعتماد در اجرای صحیح و بی نقص شروط اینکوترمز، ازجمله FAS، شناخته شود.

بنابراین، می توانید پیش از انتخاب شرط FAS، با مشاوران حرفه ای در حوزه حمل و نقل بین المللی مشورت کرده و از خدمات تخصصی شرکت اسپاد بهره مند شوید تا از بروز ریسک های پنهان جلوگیری کنید.