ترم FOB چیست و چگونه شرایط قرارداد حمل را تغییر می دهد؟
در معاملات بین المللی باید وظایف فروشنده و خریدار به روشنی مشخص شود؛ چه کسی باید تشریفات گمرکی مبدأ را انجام دهد؟ بیمه کالا بر عهده کدام طرف است؟ هزینه حمل و نقل چطور؟ ترم FOB هم جواب این پرسش ها را می دهد. در این مطلب توضیح می دهیم که فوب چیست و چه نقشی در لجستیک کسب وکارها دارد.
فوب چیست؟
FOB یا Free On Board یکی از قواعد اینکوترمز 2020 است که صرفاً در حمل و نقل دریایی و آبراه های داخلی کاربرد دارد و محل تحویل کالا را عرشه کشتی در بندر بارگیری تعیین می کند. این اصطلاح به معنای «تحویل رایگان روی عرشه کشتی» است و نحوه تقسیم وظایف، هزینه ها و مسئولیت ها را بین فروشنده و خریدار مشخص می کند.
براساس قاعده FOB، فروشنده پس از انجام تشریفات گمرکی صادرات، کالا را در بندر بارگیری تعیین شده، روی عرشه کشتی معرفی شده از سوی خریدار قرار می دهد. از لحظه ای که کالا روی کشتی قرار می گیرد، مسئولیت، هزینه و ریسک کالا به خریدار منتقل می شود. از این مرحله به بعد، کلیه هزینه های پس از تحویل، شامل کرایه حمل بین المللی، بیمه (در صورت نیاز)، تخلیه در بندر مقصد (در صورت توافق)، و عوارض گمرکی کشور مقصد، بر عهده خریدار است.
در FOB، مالکیت کالا منتقل نمی شود، بلکه صرفاً ریسک ازبین رفتن یا آسیب دیدگی کالا از لحظه بارگیری روی کشتی، از فروشنده به خریدار منتقل می شود.
برای مثال، اگر در قراردادی قید شده باشد «FOB بندرعباس»، فروشنده باید کالا را در بندرعباس روی کشتی تحویل دهد. پس از آن، تمام مسئولیت ها و هزینه ها تا رسیدن کالا به بندر مقصد (مثلاً بمبئی) به عهده خریدار است.
تعهدات فروشنده و خریدار در قاعده فوب
در اینکوترمز FOB تعهدات فروشنده و خریدار جزء به جزء مشخص شده است.
تعهدات فروشنده
- بسته بندی کالا و برچسب گذاری آن مطابق استانداردهای بین المللی
- انجام تشریفات گمرکی مبدأ و دریافت مجوزهای لازم برای صادرات
- پرداخت هزینه حمل از محل تولید تا بندر و بارگیری روی کشتی
- تحویل کالا روی عرشه کشتی در زمان و مکان توافق شده
- و ارائه اسناد و مدارک مورد نیاز به خریدار
تعهدات خریدار
- پرداخت مبلغ کالا طبق فاکتور
- تحویل گرفتن کالا در زمان و مکان توافق شده روی عرشه کشتی و پذیرش مسئولیت آن پس از بارگیری
- تعیین شیوه حمل و نقل و پوشش بیمه (در صورت نیاز)
- پرداخت هزینه های حمل دریایی، بیمه، تخلیه در بندر مقصد و حمل داخلی آن
مزایای حمل و نقل دریایی به روش FOB چیست؟
همان طور که گفته شد، قرارداد fob وظایف خریدار و فروشنده را در حمل و نقل دریایی به روشنی مشخص می کند و با این شفاف سازی، احتمال بروز سوءتفاهم ها را در قراردادهای بین المللی کاهش می دهد. این ترم مزایای خوبی برای هر دو طرف دارد:
- فروشنده تا تحویل کالا در کشتی مسئول است و از بیمه، خطرهای احتمالی موجود در مسیر و هزینه های حمل معاف می شود.
- درمقابل، دست خریدار هم در انتخاب شرکت حمل و نقل، مذاکره بر سر نرخ ها و مدیریت بهتر هزینه ها باز است. او می تواند فورواردری را انتخاب کند که نرخ مناسب تری ارائه می دهد یا خدمات باکیفیت تری دارد. این موضوع باعث افزایش بهره وری، بهینه سازی عملیات لجستیکی و درنهایت صرفه جویی در هزینه های نهایی کسب وکار می شود.
اما آیا فوب قاعده ای بی نقص است؟
با تمام مزایا و تأثیرات مثبتی که قوانین FOB در پی دارند، باید گفت که بدون چالش و محدودیت هم نیستند. یکی از چالش های اصلی فوب این است که انتقال ریسک به خریدار خیلی سریع انجام می شود. اگر خریدار تجربه کافی نداشته باشد، ممکن است با انتخاب نادرست شرکت حمل و نقل و مدیریت ضعیف عملیات لجستیک کسب وکار (شامل اینکوترمز)، ضرر مالی و اعتباری زیادی به بار بیاورد. گاهی هم ممکن است طرفین بر سر زمان و محل انتقال ریسک به اختلاف بخورند.
بنابراین در استفاده از قاعده FOB، به ویژه برای خریداران کم تجربه، دقت در انتخاب شرکت حمل و نقل و آگاهی کامل از تعهدات قراردادی، اهمیت زیادی دارد.
فرق ترم FOB و CIF چیست؟
اصطلاح CIF (مخفف Cost, Insurance and Freight) هم مانند فوب یکی از قواعد اینکوترمز محسوب می شود و وظایف و مسئولیت های بین خریدار و فروشنده را تعیین می کند. تفاوت اصلی بین این دو ترم نقطه انتقال ریسک، پرداخت هزینه حمل و هزینه بیمه است.
در فوب، فروشنده کالا را روی عرشه کشتی در بندر مبدأ تحویل می دهد. پس از بارگیری روی کشتی، تمامی مسئولیت ها و هزینه ها (شامل حمل و نقل، بیمه و ریسک آسیب دیدگی) به خریدار منتقل می شود. اما در CIF فروشنده باید کالا را تا بندر مقصد حمل کند، کالا را بیمه کند و هزینه های حمل و نقل و بیمه را بپردازد. درواقع، فروشنده تا رسیدن کالا به بندر مقصد، همچنان مسئولیت حمل و پوشش بیمه را بر عهده دارد.
آشنایی با دیگر قواعد اینکوترمز
علاوه بر FOB و CIF، چند ترم بسیار مهم دیگر هم داریم:
- ترم EXW: فروشنده حداقل مسئولیت را دارد. او فقط کالا را در محل خودش (کارخانه، انبار و…) تحویل می دهد و از آن به بعد همه هزینه ها و ریسک ها با خریدار است.
- ترم FCA: فروشنده کالا را در مکانی مشخص به شرکت حمل کننده ای (Carrier) که خریدار معرفی کرده است، تحویل می دهد. بعد از تحویل، مسئولیت به خریدار منتقل می شود. این ترم در حمل های چندوجهی زیاد استفاده می شود.
- ترم CFR: فروشنده هزینه حمل و نقل تا بندر مقصد را پرداخت می کند. ولی ریسک و بیمۀ کالا از زمان بارگیری روی کشتی به خریدار منتقل می شود.
برای آرامش در قرارداد فوب، شرکت حمل مناسبی انتخاب کنید
اینکوترمز FOB ابزار مؤثری برای شفاف سازی مسئولیت ها و هزینه ها در قراردادهای حمل و نقل دریایی به شمار می رود. بااین حال، موفقیت در اجرای این قاعده تا حد زیادی به انتخاب یک شرکت حمل و نقل معتبر و باتجربه بستگی دارد. همکاری با شرکت هایی که تخصص کافی در حمل و نقل بین المللی دارند، می تواند ریسک های مسیر را کاهش دهد و به نوعی اجرای دقیق تعهدات قرارداد را تضمین کند.
اسپاد دریا با سال ها تجربه در کشتیرانی و حمل و نقل بین المللی می تواند در این زمینه شریک قابل اعتمادی برای کسب وکارها باشد. برای دریافت مشاوره تخصصی و رسیدن به راهکاری متناسب با نیازهای کالای خود، می توانید با کارشناسان این مجموعه در ارتباط باشید.
