راهنمای عملی برای مدیریت حمل دریایی در شرایط جنگی ایران
در شرایط کنونی که عملیات حمل و نقل دریایی در منطقه با سطحی بی سابقه از ریسک مواجه شده است، زنجیره تأمین عملاً وارد مرحله ای شبیه به «مدیریت در شرایط بحران» شده است. محدودیت در عبور از برخی مسیرهای کلیدی، افزایش قابل توجه هزینه های مرتبط با ریسک های جنگی و همچنین کاهش ظرفیت عملیاتی برخی بنادر، موجب شده است برنامه ریزی های لجستیکی دیگر نتوانند مانند گذشته بر روال ها و الگوهای معمول تکیه کنند.
آنچه در ادامه می آید، تحلیلی مبتنی بر شرایط واقعی بازار و تجربه های عملیاتی مجموعه اسپاد است. این بررسی با رویکردی کاربردی تلاش می کند تصویر روشنی از وضعیت فعلی ارائه دهد؛ اینکه در حال حاضر چه تغییراتی در جریان است و کسب وکارها برای مدیریت مؤثر شرایط موجود چه تصمیم هایی باید در نظر بگیرند.
واقعیت اول: جهش محسوس هزینه های جنگی (War Risk) تا سطوح عملیاتی بالاتر از ۱۰۰۰ دلار
در شرایط فعلی، هزینه های ناشی از ریسک های جنگی به یکی از مؤلفه های تعیین کننده در قیمت نهایی حمل و نقل دریایی تبدیل شده اند؛ مؤلفه ای که در بسیاری از مسیرها عملاً بخش قابل توجهی از نرخ حمل را تشکیل می دهد.
بر اساس آنچه در بازار بین المللی مشاهده می شود، بسیاری از خطوط کشتیرانی surchargeهای مرتبط با War Risk را در محدوده ای تا حدود ۱۵۰۰ دلار به ازای هر TEU اعمال کرده اند. در برخی مسیرها نیز با احتساب هزینه های بیمه و سایر هزینه های مرتبط با شرایط امنیتی منطقه، مجموع این هزینه ها برای هر کانتینر حتی در بازه ای بین ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ دلار گزارش شده است.
در بازار ایران نیز مطابق اعلام انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران، در بسیاری از سرویس ها رقمی در حدود ۱۰۰۰ دلار به ازای هر TEU به عنوان هزینه عملیاتی War Risk تثبیت شده و به طور مستقیم در محاسبات نرخ حمل لحاظ می شود.
در نتیجه این تحولات، برآورد هزینه حمل بدون در نظر گرفتن مؤلفه War Risk عملاً دیگر قابل اتکا نیست. نرخ هایی که پیش تر مبنای تصمیم گیری بودند، در بسیاری از موارد اعتبار خود را از دست داده اند و استعلام قیمت حمل باید با دقت بیشتری و اغلب به صورت روزانه — و حتی برای هر محموله به طور جداگانه — انجام شود.
واقعیت دوم: اختلال در سرویس های کشتیرانی و افزایش زمان حمل
در پی افزایش تنش ها در منطقه، ساختار ارائه خدمات حمل و نقل دریایی نیز با تغییرات قابل توجهی مواجه شده است. در این شرایط، بخشی از خطوط کشتیرانی ناچار شده اند سرویس های مستقیم خود را کاهش دهند یا به طور موقت از برنامه خارج کنند. هم زمان، تردد از برخی مسیرهای حساس – به ویژه تنگه هرمز – با محدودیت بیشتری همراه شده و در برخی موارد نیز متوقف شده است.
در نتیجه این وضعیت، بسیاری از کشتی ها به مسیرهای طولانی تر یا بنادر واسط هدایت می شوند تا ریسک های عملیاتی کاهش یابد. چنین تغییراتی به طور طبیعی بر زمان حمل اثر گذاشته و باعث شده مدت زمان ترانزیت در بسیاری از مسیرها افزایش پیدا کند. علاوه بر این، سطح اطمینان به برنامه های زمانی خطوط کشتیرانی نیز کاهش یافته و زمان های تخمینی ورود (ETA) در بسیاری از موارد با عدم قطعیت بیشتری همراه است. به همین دلیل، برنامه ریزی لجستیکی اکنون بیش از گذشته نیازمند پایش مداوم وضعیت سرویس ها و به روزرسانی مستمر زمان بندی ها است.
واقعیت سوم: تأخیر در عملیات بارگیری و تخلیه در بنادر
یکی دیگر از پیامدهای مهم شرایط فعلی که کمتر به آن توجه می شود، تغییر در روند عملیات بندری است. در برخی بنادر منطقه، به دلیل ملاحظات ایمنی و تصمیمات مدیریتی، ساعات کاری عملیاتی کاهش یافته و تعداد شیفت های فعال نیز محدودتر شده است. در چنین شرایطی، دسترسی به برخی خدمات بندری بدون هماهنگی قبلی به سادگی گذشته امکان پذیر نیست.
در کنار این موضوع، تغییر مسیر بسیاری از کشتی ها به سمت بنادر جایگزین باعث افزایش حجم ترافیک دریایی در این بنادر شده است. افزایش تعداد کشتی ها و تجمع کانتینرها در ترمینال ها، به طور طبیعی زمان انتظار برای عملیات تخلیه و بارگیری را طولانی تر کرده است. حتی در سطح بین المللی نیز بارها هشدار داده شده که تغییر گسترده مسیرهای کشتیرانی می تواند به ازدحام بنادر و کند شدن فرآیندهای عملیاتی منجر شود.
بر این اساس، تأخیرهای فعلی صرفاً به مرحله حمل دریایی محدود نمی شود و بخش قابل توجهی از آن در عملیات بندری شکل می گیرد. بنابراین در برنامه ریزی لجستیکی لازم است زمان مورد نیاز برای تخلیه و بارگیری نیز به طور واقع بینانه در نظر گرفته شود. در عمل، Lead Time واقعی اکنون ترکیبی از زمان حمل و مدت انتظار در بنادر است.
اسپاد در این شرایط چه نقشی ایفا می کند؟
در شرایطی که بازار حمل و نقل با نوسانات و عدم قطعیت بیشتری نسبت به گذشته روبه رو شده، اسپاد رویکرد خود را از «اجرای صرف حمل» به «مدیریت سناریوهای حمل» تغییر داده است. هدف از این رویکرد، ارائه تصویری دقیق تر از گزینه های موجود و کمک به تصمیم گیری آگاهانه تر در فرآیند لجستیک است.
۱. طراحی چند سناریوی عملیاتی برای هر محموله
برای هر محموله، معمولاً دو تا سه مسیر جایگزین بررسی و ارائه می شود. در هر سناریو موارد زیر به صورت مشخص ارزیابی می گردد:
- زمان حمل واقعی با در نظر گرفتن احتمال تأخیر در بنادر
- برآورد دقیق هزینه ها
- سطح ریسک هر مسیر یا گزینه حمل
۲. به روزرسانی مستمر هزینه ها
با توجه به نوسانات شدید بازار:
- نرخ ها به صورت ثابت و بلندمدت اعلام نمی شوند
- هر پیشنهاد بر اساس شرایط روز بازار ارائه می شود
- هزینه های جانبی و surchargeها به صورت شفاف تفکیک و اعلام می شوند
۳. مدیریت زمان بر مبنای شرایط واقعی عملیات
در شرایط فعلی، اتکا به زمان های اعلامی خطوط کشتیرانی به تنهایی کافی نیست. به همین دلیل:
- زمان های عملیاتی بنادر نیز در برآوردها لحاظ می شود
- سناریوهای زمانی بر اساس واقعیت های اجرایی طراحی می شوند
۴. کاهش ریسک تصمیم گیری برای مشتریان
اسپاد تنها ارائه دهنده نرخ حمل نیست، بلکه تلاش می کند با ارائه تحلیل های عملیاتی:
- ریسک های هر گزینه را شفاف تر کند
- امکان مقایسه مسیرها و سناریوهای مختلف را فراهم آورد
- به انتخاب آگاهانه تر مشتریان کمک کند
توصیه های عملی اسپاد به مشتریان
در شرایط فعلی، رعایت چند نکته می تواند به مدیریت بهتر ریسک و هزینه ها کمک کند:
۱. رزرو زودتر از زمان معمول
- بهتر است رزرو حداقل ۱۰ تا ۱۴ روز زودتر از روال گذشته انجام شود
- ظرفیت بسیاری از سرویس ها به سرعت تکمیل می شود
۲. پذیرش افزایش هزینه ها به عنوان بخشی از واقعیت بازار
- هزینه War Risk دیگر یک هزینه جانبی محسوب نمی شود و به بخشی از ساختار هزینه حمل تبدیل شده است
- در بسیاری از موارد لازم است قیمت گذاری فروش نیز متناسب با این شرایط بازنگری شود
۳. برنامه ریزی با در نظر گرفتن زمان بیشتر
- زمان حمل را خوش بینانه برآورد نکنید
- احتمال تأخیر در بنادر را حتماً در برنامه ریزی لحاظ کنید
۴. انتخاب سناریو به جای اتکا به یک مسیر
- تکیه بر یک مسیر مشخص ممکن است ریسک عملیاتی را افزایش دهد
- داشتن گزینه جایگزین یا Plan B در شرایط فعلی ضروری است
۵. افزایش سطح موجودی ایمنی
- تأخیر در زنجیره تأمین در شرایط فعلی یک احتمال دور از ذهن نیست
- سطح پایین موجودی می تواند ریسک توقف عملیات یا اختلال در کسب وکار را افزایش دهد
تصمیم هایی که می توانند ریسک را افزایش دهند
در شرایط فعلی، برخی تصمیم ها ممکن است به افزایش هزینه یا ایجاد اختلال در برنامه های حمل منجر شوند، از جمله:
- اتکا به نرخ های قدیمی یا غیر به روز
- انتخاب ارزان ترین گزینه بدون در نظر گرفتن ریسک های عملیاتی
- رزرو دیرهنگام و از دست دادن ظرفیت سرویس ها
- نادیده گرفتن زمان انتظار در بنادر
- وابستگی به یک مسیر یا یک خط کشتیرانی
بازار حمل و نقل دریایی در شرایط فعلی وارد مرحله ای متفاوت شده است. در این فضا:
- هزینه ها به صورت ساختاری افزایش یافته اند (حداقل حدود ۱۰۰۰ دلار به ازای هر TEU)
- زمان حمل در بسیاری از مسیرها طولانی تر و کمتر قابل پیش بینی شده است
- عملیات بنادر با محدودیت ها و کندی بیشتری انجام می شود
در چنین شرایطی، مزیت رقابتی دیگر صرفاً در «نرخ پایین تر» خلاصه نمی شود؛ بلکه در دسترسی به سناریوهای بهتر، سرعت در تصمیم گیری و مدیریت حرفه ای ریسک در زنجیره تأمین معنا پیدا می کند.
اسپاد در این شرایط، نقش خود را به عنوان یک اپراتور لجستیکی صرف، به یک مشاور عملیاتی زنجیره تأمین ارتقا داده است—با هدف حفظ جریان کالا در شرایطی که بسیاری از مسیرها عملاً از دسترس خارج شده اند.
اگر در حال برنامه ریزی حمل هستید، تصمیم امروز شما مستقیماً هزینه و زمان تحویل شما را در هفته های آینده تعیین خواهد کرد.
شرکای استراتژیک اسپاد دریا پایا
شرکت ترانزیت کننده و حمل داخلی (روشاه را جهان) – آقای محمدی: 09369043602
شرکت امور گمرکی، ترخیص و ثبت سفارش (آوان ترخیص) – آقای جعفریان: 09123941756
شرکت بیمه بار (سایه امن البرز) – خانم علوی: 091171257160
کانال اطلاع رسانی اسپاد در پیام رسان ها
پست الکترونیک: info@espad-co.com
وبسایت: Espad-co.com
